RTK Radiosunun Sirləri (I hissə)
Real Vaxt Kinematika (RTK) ölçmələri zamanı sahədə qarşılaşılan ən böyük problemlərdən biri baza ilə rover arasında kifayət qədər UHF radio məsafəsinin təmin edilməsidir. Bu iki hissəli məqalədə, mövcud avadanlıqlarınızdan istifadə etməklə bu məsafəni necə əhəmiyyətli dərəcədə artırmağı göstərəcəyik. Həmçinin böyük fərq yaradan, lakin sərfəli olan əlavə avadanlıqlar barədə tövsiyələr verəcək və ikinci hissədə bu metodlarla apardığımız bir neçə real nümunələri təqdim edəcəyik.
Demək olar ki, hər bir layihədə GPS baza stansiyası üçün kifayət qədər geodeziya istinad nöqtələrinin olması və eyni zamanda baza ilə rover arasında radio əlaqəsinin təmin edilməsi məsələsi mövcuddur.
Radio məsafəsi böyük dərəcədə sahə şəraitindən asılıdır. Nə qədər uzağı görə bilirsinizsə, adətən bir o qədər də uzağa radio siqnalı ötürə bilərsiniz. Radio məsafəsinə bir çox faktor təsir edir. Ümumiyyətlə, siqnal yolunda nə qədər çox maneə varsa, radio məsafəsi bir o qədər azalır. Əgər baza dağın zirvəsində yerləşirsə və su üzərindən uzaqdakı bir qayığa siqnal göndərirsə, eyni radio ilə onlarla kilometr məsafə əldə etmək mümkündür. Lakin eyni radio böyük şəhərdə binalar arasında bəzən 1 kilometr məsafəni belə çətinliklə qət edir.
Bu fərqin səbəbi yalnız açıq sahə ilə maneəli mühit arasındakı fərq deyil, həm də şəhər mühitində mövcud olan əlavə “radio səs-küyü”dür (noise). Bunu stadion nümunəsi ilə təsəvvür edin: boş stadionda uzaq məsafədən belə rahat danışmaq mümkündür. Amma stadion dolu olduqda və ətrafda çox səs olduqda, hətta yanınızdakı insanla danışmaq üçün belə qışqırmaq lazım gəlir. Radio məsafəsi mühitdən ciddi şəkildə asılıdır və yalnız antenanı yüksəltmək və ya gücü artırmaq hər zaman problemi həll etmir.
Antena növləri və funksiyaları
Bazarda çoxlu antena növləri mövcuddur, lakin bu məqalədə üç əsas növ nəzərdən keçirilir: rubber duck, whip və Yagi antenaları.
Rubber duck antenası adətən RTK cihazları ilə birlikdə gəlir.
Whip antenası isə ən çox istifadə olunan təkmilləşdirmə variantıdır.
Yagi antenası daha az yayılmışdır, lakin radio sahəsində geniş istifadə olunur və internet üzərindən asanlıqla əldə edilə bilər.
Hər birinin öz üstünlükləri və çatışmazlıqları var. Rubber duck antenası kompaktdır və hərəkət zamanı maneələrə ilişmir, lakin radio qəbulunu məhdudlaşdırır. Bu antenalar təxminən 15 sm uzunluğunda olur və marker qələmi ölçüsündə silindrik formaya malikdir. Rover üçün idealdır, lakin baza və ya repeater üçün uyğun deyil (xüsusilə məsafə 1 km-dən çox olduqda).
Whip antenası (adətən 5 dB gücləndirmə ilə) daha uzun və daha həssasdır. O, rubber duck ilə müqayisədə radio siqnalının qəbulunu və ötürülməsini 2–10 dəfə artıra bilər. Bu antenalar ayrıca montaj tələb edir və birbaşa GPS qəbuledicisinə qoşulmur. Bu rover üçün əlverişsiz olsa da, baza və repeater üçün ideal hesab olunur.
Yagi antenası isə istiqamətli antenadır və çox yüksək məsafə təmin edə bilir. Lakin düzgün istiqamətə yönəldilməlidir və səhv istiqamətdə istifadə edildikdə nəticə əksinə zəifləyə bilər. Bu antena uzaq məsafələr üçün, xüsusilə repeater sistemlərində istifadə olunur.
Polarizasiya – radio siqnalının istiqaməti
Antena radio dalğaları yaradır və bu dalğaların paylanması hər istiqamətdə eyni olmur. Buna görə də “kor zonalar” (blind spots) mövcuddur.
Polarizasiya sadə dillə desək, bütün antenaların eyni istiqamətdə yerləşdirilməsidir. Antenalar şaquli (plumb) vəziyyətdə olmalıdır. Rubber duck və whip antenalarında bu sadədir, lakin Yagi antenasında onun elementlərinin düzgün istiqamətdə yerləşdirilməsi vacibdir.
Antena kabelləri – sistemin ən zəif halqası
Xarici antena istifadə etmək üçün kabel tələb olunur. Ən çox istifadə olunan kabel növü koaksial kabeldir.
Kabelin uzunluğu artdıqca siqnal itkisi də artır. Bu səbəbdən kabel mümkün qədər qısa olmalıdır. Daha keyfiyyətli (low-loss) kabellər isə daha qalın və sərt olur, bu da sahə şəraitində istifadəni çətinləşdirir.
Uzun məsafəli sistemlərdə qalın kabellər istifadə olunur, lakin sahə işlərində bu praktik deyil. Adətən 5–6 metr uzunluğunda standart kabellər kifayət edir. Yagi antenası üçün isə 50 metr uzunluğunda LMR-400 tipli kabel istifadə edilə bilər.
Antena hündürlüyü
Antena nə qədər yüksəkdədirsə, bir o qədər uzağı “görür”. Lakin bu da müəyyən məhdudiyyətlərə malikdir.
Hündürlük artdıqca kabel uzunluğu artır və bu da siqnal itkisinə səbəb olur. Bundan əlavə, yüksək konstruksiyalar külək və təhlükəsizlik baxımından risklidir. Xüsusilə elektrik xətlərinə yaxınlıq ciddi təhlükə yaradır.
Tövsiyə olunur ki, müvəqqəti antena hündürlüyü təxminən 3–4 metr civarında saxlanılsın.
